Görüntü kalitesine müdahale etmeden kameranın gördüğü hali ve kadarıyla paylaşıyorum. Ben daha önce böyle renkleri bir arada görmedim. Görmüş olanlara saygı duyarım. Çok şanslılar. Ayrıca bu güzelliğe ev sahipliği yapan Zakintos Adası kendi başına zaten olağanüstü (Zakintos adında bir müstesna).
Fotoğraftaki batık gemi sigara kaçakçılarının hatırası. Türkiye üzerinden İtalya’ya giderlerken fırtınaya yakalanmışlar. Buraya sığınınca da … @ Shipwreck Beach Zakynthos
Daha kaç günüm var?
Zaman ilerlerken -çoğu gezginde var olduğunu düşündüğüm- “daha kaç günüm var?” telaşı oluyor bende. Eğer ayrılmış zamanın ortalarında bu his oluştuysa oh daha en azından şu ana kadar olan kadar günüm var diyerek tatlı bir sevincin içime yürüdüğünü fark ediyorum. Ama eğer geride bir kaç gün kaldıysa daha erken yola düşmek, görülecekler listesinde üzeri çizilmemiş ne varsa hızlı hızlı onların üzerine gitmek isteği oluşuyor. İşte bugün de öyle günlerden biri, Artvin’de son günümüz. Hatta bu gece uykuya ayıracağımız zaman, evimize giden uzun yolu en azından ikiye bölecek bir noktaya denk gelmesi lazım ki yarın tüm günü yolda geçirsek de uygun vakitte Doğu Karadeniz’den Ege’ye geçmiş olalım.
Cennetin ön bahçesi, canım Karagöl, yeşilin elli tonu bağrında aşk yaşarken ismindeki rengi nerene uygun göreyim ki senin?
Bu düşüncelerle erkenden uyanıp kahvaltı öncesi Artvin denince tüm gezi rotlarında ilk sıradan listeye giren Borçka, Karagöl’ü görüp geleceğiz. Bu sabah Emrah, oldukça erken vakitte bizi yukarıya, anayola çıkarmak için geldi. Onun öncesinde ben daha erken uyanıp hazırlanıp kendimi dere kenarına atmıştım bile. Tarlalar arasında dolaştım, fotoğraf çektim, ses kaydı aldım. Arada minik çileklerle hasbihâli da ihmal etmedim tabii. Oralarda dolaşırken ortanca kardeş gece vardiyasından çıkmış, iki işçiyi tarlaya getirmiş, onlar çalışırken kahvaltılarını hazırlamaya başlamıştı dere kenarında henüz tamamlanmamış olan verandada. Bu arada kendisine “ne kadar erkencisin, bir de gece çalıştığın elektrik santralinden gelmişsin, maşallah” dedim. O doğrudan Karadeniz şivesiyle “o da bir şey mi ya, bak şu çalışan iki adam var ya onları Borçka’dan kahveden aldım, buraya getirdim” bile dedi. Hüseyin’in dediğine göre tarlada çalışan işçiler 150 TL gündeliğe Batum’dan Borçka’ya geliyor, toplandıkları kahveden seçilenler o gün işe gidiyor, yevmiyelerini alıp yeniden Batum’a dönüyorlardı. İki ülke arasındaki anlaşmalar gereği vatandaşlar kimlik göstermek suretiyle diğer ülkeye geçebildiklerinden Gürcülerin bir kısmı bu imkanı böyle değerlendiriyorlardı. Ellerinden gelen işi düzgün yaptıkları için tercih ediliyorlardı.
Emrah bizi anayola çıkarınca valizlerimizi araçlarımıza yerleştirip hemen Karagöl yoluna düştük. 8-9 km’lik bir mesafe olduğu ve hafta sonu olmasına rağmen erken vakitte yola koyulduğumuz için hızlıca park alanına vardık. Oldukça zengin bir floraya sahip olan milli parkta ladin, sarıçam, köknar, kayın ağaçları ciddi bir üst örtü oluşturuyor. Orman altında ise Kafkas orman sarmaşığı, eğrelti otu ve orman gülleri oldukça yaygın olarak görülüyor. Gölün deniz seviyesinden yüksekliği 1400 m civarında. Orman içi patika yoldan kısa bir yürüyüşle göl kıyısına erişiliyor. Özellikle kimselerin olmadığı sabahın bu erken saatinde hem sessizliğin içine usul usul yayılan doğanın kendi sesi ve hem de o seslere eşlik eden kokusu büyüleyiciydi adeta. Gölün yanına vardığımızda ise gözlerimize erişen renkler doğaüstü bir yerlere iyilik olsun diye bırakılmış olduğumuz hissini çağrıştırıyordu. Bol bol fotoğraf çekerek, video kaydı alarak ve ağır adımlarla göl çevresinde gezinti yaparak o anların kıymetini bilme gayretindeydik. Gölün hemen kıyısından yükselmeye başlayan yamaçlardaki ağaç örtüsü nazikçe birbirlerinin üzerine binmiş dalları, yapraklarıyla bir seremonide gibiydiler. Çevredeki yüksek tepelerin arasında oluşan boşluk ve çukurluk sayesinde oluşan göl, masmavi göğü lekeleyen beyaz bulutlar, hemen onun altındaki yeşil örtünün yansıyan ışıkları burayı adeta masal ülkesinde bir köşeye çevirmişti. İnsan böyle bir iklimden neden, nasıl ayrılsın ki? Güçlükle, ilerleyen zamanın diğer göreceklerimize izin vermemecesine koştuğuna işaretle kendimizi otoparka ilerleyen, ama hep gözü arkada bulduk. Biz orman içi yolunu geri dönerken piknik amaçlı olmak üzere göl çevresine akım da başlamıştı.
Bir zamanlar ders kitaplarında yeri vardı Murgul’un, bakır deyince ilk akla gelen yerdi. Şimdi ise Deliklikaya Şelalesi meraklılarını bekliyor
Yine Zezemere’nin olağan dışı sabah kahvaltısı bu kez sahanda bol tereyağlı yumurta eşliğinde başladı. Erkenciydik ve bu çok huzur vericiydi. Ev halkı ile ilerleyen sohbetimize binaen gidişimize dair bir durgunluk da odaya yayılmıştı. Nefis tatların finaliyle kahvaltımızı bitirdik ve yola koyulduk. Hedefimiz, ismini ilk kez lise coğrafya kitabımızda duyduğumuz ve bakırın yatağı Murgul. Çok uzun olmayan bir yolculuktan sonra yıpranmış görüntüsüyle bizi karşılayan Murgul’a vardık. Artvin demek dağ demek, hem de öyle böyle değil bayağı dağ ve dik yamaç demek. Murgul da il merkezi gibi yüksek eğimli bir dağı yüzüne kurulmuş. Buraya gelmekteki amacımızsa Deliklikaya Şelalesini ziyaret etmek. Yön bulucumuz önce asfalt, sonra beton, en sonunda da toprak, taşlıklı bir yoldan bizi şelalenin yanına götürüyor. İnsan bu modelleri gördükçe “aman hepsi şelale işte” diyemiyor zira bu şelale de daha önce gördüklerimizden çok farklı, ayrıcalıklı. Görülmezse yazık olur cinsten. Fotoğrafından da dikkati çekeceği gibi oldukça büyük bir kayanın ortasındaki kocaman bir delikten şelale şeklinde su akmakta, etkileyici bir görüntü oluşturmakta. Yoğun nemin etkisiyle şelalenin çevresi yosun, eğrelti ve otsu bitki türleriyle kaplı. Oldukça izole bir ortam olduğu için sessiz ve serin. Ağaç tabakasının sıklığından dolayı gökyüzü net olarak görülemiyor hatta. Yanımızda termosla getirdiğimiz Zezemere’de demini almış çayımızı burada güzelce iyi ettikten sonra artık buralardan uzaklaşıp Karadeniz sahiline inmeye başladık.
Dönüş yolu kısa olur derler ya hızlı şekilde önce Murgul’a, ardından Borçka’ya ve oradan da yeni yapılan tünel bağlantılarıyla Hopa’ya iniverdik. Zihnimizde gördüklerimize dair fotoğraflar canlı canlı dururken Arhavi’den yine dağların arasından bir vadiye daldık. Mençuna Şelalesine gidiyoruz. Bu diğer gördüklerimize göre nasıldır bilmiyoruz ama meşhurluk konusunda listenin epeyce başında, merak içindeyiz.
Şelalelerin hası Mençuna’ya doğru
Yol üzerinde bulunan ve 18.yüzyıldan kaldığı belirtilen Çiftekemer Köprüsünü de görüp artık hızla koşan zamanı yakalamak adına daracık bir yoldan Mençuna’ya doğru yol almaya başladık. Sağımızdan akmakta olan dere oldukça coşkunken küçük bir hata ile kendimizi derede bulma olasılığımız da çok yüksek. Beton yol geliş gidişe uygun değil (bizce tabii) ama yöre insanı için fevkalade geniş duruyor olmalı, gayet rahat herkes. Hatta şelaleye yaklaştıkça otoparkların dolu olması sebebiyle kimi araçların yol kenarına park edildiğini de görüyoruz. İnsan hangi koşullarda yaşarsa o şartları da en ileri derecede zorluyor vesselam.
Artık yolun nihayete erdiği fikrini veren insan ve araç yoğunluğunu görünce yerini boşaltan birilerini bekleyip arabalarımızı park ettik. Sonra “şelale nerede ve ne kadar yürünüyor” sorularını karşıdan gelenlere sormaya başladık. Zira görünürde ne bir şelale vardı ne de ondan türeyen bir ses. Sonra bir asma köprüden geçerek çok da yola benzemeyen patikalardan eğlene eğlene geçerek otuz dakikalık meşakkatli yolu keyifli kılmaya çalıştık. İnişler-çıkışlar, uçurumlu dar toprak yollar ardımızda kalıyor ama meşhur Mençuna henüz bize bir ses vermiyordu. “Daha çok var mı?” deyişlerimize “evet biraz daha var” yanıtını alıp haydi bir gayret daha diyerek devam ediyorduk. Yürürdük elbet ama artık hava kararmaya başlıyordu, bundan biraz endişe ediyorduk. Oysa bizim gibi yürüyenlerde hiç olmayan bir kaygıydı bu. Özellikle yöreden olanlarda korku falan yoktu benim gözlediğim. Bu ilk Gito Yaylası yolunda konuştuklarımdan edindiğim izlenimdi. Sonra şunu düşündüm buralarda yaşayan insanlar tehlikelerin de temizliğin de farkında olarak büyüyüp yaşam sürüyorlar. O yüzden rahatlar. Şehir insanları öyle değil. Yaşam yolculuklarımız hep korku ve endişeler üzerine kurulu. Henüz ilkokul yıllarında, yakın arkadaşım Abdullahların koyunlarını Manyas çayırına yaydıklarını, bazen ben de gece belli saate kadar Abdullah’a arkadaşlık ettiğimi hatırlıyorum. Hiç korkmuyorduk. Sadece çevredeki çeltik tarlalarının marifetiyle gelişen sivrisineklere karşı önlem almak gerekiyordu. O zaman da kurumuş irice bir tezek parçasını ateşe verdin mi onun dumanı bizi şişlenmekten korurdu.
Mençuna yolculuğu hoplaya seke devam ederken nihayet kendileri bize önce sesini, sonra da kendisini gösterme nezaketini gösterdiler. Aman Allah’ım bu ne gizlilik, bu ihtişam, bu ne nazlılık? Burada oluşumuza kadar geçen aşamalarda gördüğümüz tüm zorluluklar unutuldu gitti işte. Bu harika görüntü bizi içine alıverdi. Sallanan asma köprüdeki titreyerek karşıya geçiş, şelalenin düştüğünde şap şap sesiyle inlediği iri kayalar, etrafa yayılan su zerrecikleri… Hepsi olağan üstü. O arada biz yoldayken başımıza toplanan yağmur bulutları bize muhteşem bir Artvin finali yaşatıyor. Öylesine yumuşak ve tatlı dokunuşlarla ve nağmelerle tene vuruyorlar ki insanın kollarını göğe açıp “hepsi bu mu, daha çok daha çok” diyesi geliyor. Zaten terden ıslanan kıyafetlerimiz artık yağmurlarla daha da güzelleşiyor. Dönüş yolunu almaya başlıyoruz ve iyice ıslanan toprakta kâh kaya kâh düşe kâh seke ilerliyoruz.
Başladığımız yere vardığımızda artık yüklü miktarda adrenalinin de bünyede etkisini iyice artırdığını hissediyoruz. Müthiş bir deneyimdi. Görmeden gidemezdik, büyük pişmanlık olurmuş.
Hemen ıslanan kıyafetlerimizi yenisiyle değiştirip artık farların aydınlattığı yolumuzu Arhavi’ye doğru kat ediyoruz. Sahil yoluna çıkınca saat de 18.30 olmuştu. Bu gece konaklayacağımız yer Samsun olduğu için Akçaabat’ta vereceğimiz yemek molasına kadar mümkün olduğunca hızlı ve güvenli bir yolculuk yapmak istiyoruz. Öyle de oluyor. Akçaabat’ta, artık her gelişimizde enfes köftesini ve mevsimiyse mezgitini ya da istavriti yediğimiz Yosun Lokantasına kadar yutkuna yutkuna ilerliyoruz.
Gecemizse Samsun’a varana kadar sahil yolunu dikkatlice kullanmakla geçiyor. Çünkü geliş yolculuğumuz sırasında yolu dikkatsizce dikine geçmeye çalışan, rastgele yola girip çıkan sürücü ve yayalar aklımızda. Gece 3 civarında Samsun’daki otelimize vardığımızda geçtiğimiz yollar, gördüğümüz doğal güzellikler bir sinema filmi gibi zihnin arka planında canlanıyor.
Zezemere; sessizliğin huzuru heba olmasın diye geceleri yatamadığım, börtü böcek er vakitte işe koyulunca sabah uykusunu kendime hak göremediğim yer.
Gün ışığı etrafı aydınlatmaya başladığında saat beşe geliyordu. Henüz güneş parlak oklarını yeşile doğrultmamıştı ama artık alacakaranlık da değildi. Gece, Emrah’ın ustalıkla kullandığı arazi aracının kabininde dimdik bir yokuştan aşağıya inerken derenin çağıltısı da gittikçe bize yaklaşıyordu. Kurbağalar mesaide, gece kuşları son uçuşlarını savuruyordu karanlık tavanda. Emrah’ın annesinin gözü gibi baktığı tavuklar yarın sabahki hazine için mevzilerindeki çıtaların üzerine tünemiş, ortalıkta öylece başıboş dolaşıyormuş izlenimi veren evin köpekleri aslında geleni geçeni kimlik kontrolünden geçirmekteydi. Ve çok kısa bir iniş yolculuğundan sonra konaklayacağımız ahşap küme evlerin bulunduğu yerde araçtan indik. Yağmur yeni yağmıştı demek bu yöre için anlamlı bir cümle olmuyor bizce. Zira bunca yeşilin içinde yağmur bulutlarının özellikle uzun boylu ağaçlarla işbirliği içinde olmaması tuhaf olurdu. Yağmurun vesilesi her daim oralarda dolanıyordu çünkü.
Farın ışığı her ne kadar belli bir alanı aydınlatsa da Emrah araçtan inince elindeki fenerin yardımıyla hızla uzaklaşıverdi. O çevre aydınlatmasının fişini prize takıp yanımıza dönünce bir şeye takılıp düşmeyecek kadar önümüzü ardımızı görmeye başladık. Aramızda konuşmadık ama eminim hepimiz önce derin bir nefes alarak o anımıza şükür etmişizdir. Zira bitkilerin yaydıkları bir yandan, onlara karışan ve derenin akışıyla sürükleyip getirdiği tatlı suyun taşıdıklarının kokusu diğer yandan adeta ciğerler için bir bayram arefesi türünden olmalıydı. Emrah, henüz yirmili yaşların başındakilere özgü çevikliği, kırda iş görüyor olmanın hediyesi beden diriliği ile aracın bagajına az önce özenle yerleştirdiği valizlerimizi birer birer indirmeye, kalacağımız evlerin verandasına bırakmaya başladı. Biz de yumuşacık toprağa basmaktan korkan, kayıp düşmekten endişe eden hallerle ona yardımcı olduk. Sonra her bir evin içini gezdirerek kullanıma dair bilgiler paylaştı bizimle. Tek ricası vardı evlerin içine ayakkabıyla girilmemesi. Bu zaten en doğalıydı bizler için. Evin tümü ahşaptan, tamamen Emrah ve ağabeylerinin el emeği ile yapılmıştı. Her ev iki odadan oluşuyordu. Banyoda olması beklenen tüm konfor sağlanmış, diğer gözde ise iki çift kişilik sedir kıvamında ağaç yatak ve bir de çek yat bulunuyordu. Yatak örtüleri, çarşaflar, yastık kılıkları mis gibi temizlik kokuyor, havlular gecenin bu saatinde bile beyazlıklarıyla göz alıyordu. Yerde yolluk ebatında bir kilim vardı. Pencere perdeleri tül ve güneşlikten oluşuyor, iki zarif pencere “gel şöyle yamacıma oturda iki beşlik bozalım” der gibi davetkar bakıyordu. Giriş kapısının üzerine sabitlenmiş elektrikli ısıtıcı “yaz ya da kış fark etmez bana ihtiyacınız olabilir” diyerek adeta evin yeni misafirlerini selamlıyordu. Banyonun zemini muşambayla kaplanmıştı. Duş kabininin içi dışı pırıl pırıl parlarken elektrikli su ısıtıcısının daha önceden hazır hale getirildiği üzerindeki göstergelerden anlaşılıyordu.
Adetimiz olduğu üzere içine girdiğimiz odaların hepsinden hatıra niyetine bir kaç kare görüntü kaydı aldıktan sonra temel gereksinimler için valizlerimizi açtık. Saat ilerliyordu ama bizde zamana kıyıp da vakti uykuda geçirecek göz yoktu. Ekip arkadaşlarımızla evlerden birinde bir araya gelerek günü, geceyi değerlendirdik. Yarınki planımızı gözden geçirdik ve Batum’da güne başlayan bedenleri artık geceye teslim ettik.
Sabah diyordum, işte öyle erken vakitte gün ışımaya başlayınca pencerenin perdesini aralayarak aslında nasıl bir cennetin içine düştüğümüzü görmek istedim. Muhteşem bir doğanın ortasında çatıları kırmızı, gövdeleri kahverengi tonlarında bir kaç evden birinin içindeydik ve yeni gün usul usul başımızın epeyce üstündeki tepenin üzerindeki ağaçların yapraklarını, dallarını okşamaya başlamıştı bile. Telaşla hemen kişisel bakım ihtiyaçlarımızı giderip dışarıya bıraktık kendimizi. Akşam sesiyle bizi selamlayan dere meğer ne de coşkuyla akmaktaymış öyle. Hemen onun yamacına kurulmaya başlanan ve bittiğinde yeme-içme-oturma işleri için kullanılacak ahşap verandadan biz de dereye selamımızı verdik. Sağımız solumuz tarla, kısa boylu otlar arasında biti bitivermiş olan çilekler kırmızı ve minik meyvelerini sabah ziyaretçileri için hazır etmiş bekliyorlardı. Bu bölgede doğal olarak yetişen bu çileklerin lezzeti, kültürü yapılanlardan aşağı kalmazken damakta kalıcı bir tat sağlamak için, tane büyüklüklerinin zerafetinden dolayı çok sayıda meyveyi toplayıp yemeyi gerektiriyordu. Değerdi elbette. Sabah çiği özellikle otsu bitkilerin yaprakları -varsa- meyveleri üzerinde ihtişamlı mercekler yapıyor bunlar da kendilerini fotoğraf karesine aldırmak için adeta el sallıyorlardı.
Biz tarlalar arasında sekerken, akşamdan konuştuğumuz üzere Emrah bizi kahvaltı için almak üzere evlerin önünde göründü. Emrah, kibar, neşeli, saygılı, kendinin farkında, aklı yerinde bir delikanlı. Halimizi vaktimizi sorup bir eksikleri olup olmadığını öğrendikten sonra akşam indiğimiz dik yokuştan bu kez gündüz gözüyle geriye, anayol hizasına bizi çıkardı. Yolda bir aralık durarak tavuk kümesindeki taze yumurtaları bir kaba koyup az sonra bunların bizim organlarla buluşacağının müjdesini verdi.
Anayol dediğim yer Borçka-Karagöl (ve hatta Macahel, Camili) yolu. Burası, bölgedeki ender düzlüklerden biri olduğu için buraya Gürcüce Zezemere adı veriliyormuş. Emrahların ailece (babaları rahmetli olmuş, anne ve üç kardeş, Emrah en küçükleri) işlettikleri lokantaya Zezemere adını koymuşlar. Daha sonra pansiyonculuğu da bu yemek işine eklemişler. Ortanca kardeş metal işleri üzerine meslek lisesinde okumuş ama kendini ahşaba daha yakın hissettiği için “bu ahşap evleri yaparız” diyerek yola çıkmışlar yakın zamanda. Büyük ağabey ve ortanca kardeş aynı zamanda elektrik santrallerinde de çalışıyorlar. Normalde işleri-güçleri var. Ama bu meslek de atalarından gelen bir meslek olduğu için onsuz da olamamışlar. Emrah çocukluk döneminde çok ciddi bir sağlık sorunu yaşayınca on yıl kadar Istanbul’da tedavi görmüş. Tabii o arada elde avuçta ne varsa evladın hayatta kalması için feda edilmiş. Çok şükür ki yaradan onu ailesine bağışlamış ve hepsi bugün bizim de tanıdığımız içten, candan insanların arasına girdiler.
Mutfakta ortanca kardeş her türlü işi yapıyor. Büyük ağabey de aynı şekilde ama o daha çok sosyal ilişkileri düzenliyor. Masalara yiyecek yetiştirmek, mavi emaye çaydanlıktan çayı bitenin çayını tazelemek, güler yüzle espriler yapmak onun işi. Masalarda yiyecek kalmaması için tatlı tatlı söylenmek, oğullarına “oğlum buraya şunu getir, bu bitti bak” demek ve hatta mutfağa girmeye yeltenenlere “gızım mutfağa girmek yasak, temizlik bozuluyor yoksa” diye ince ince çıkışmak ve hatta neşeli neşeli gülüvermek annelerinin işi. Arada ortadan kaybolmak, “nerede bu çocuk yine ya” serzenişleriyle kendini aratmak Emrah’a nasip. Böyle sıcak, sevimli bir ortamda insan ne yese, ne içse yaramaz mı sevgili okur, bize sadece gördüğümüzü dilimiz döndüğünce anlatmak düştü, bir de orada olsanız kim bilir siz neler göreceksiniz.
“Bu tava bitecek ha, geri gelmesin bak”
Mis gibi kokusu kendinden önce burnumuza erişen, mısır ununun en doğal hali, bol tereyağlı mıhlama tavası masaya inerken Hüseyin’in de sesini duymuş oluyoruz, yarı Karadeniz şivesi ve vurgusuyla: “bu tava bitecek ha, geri gelmesin bak”. O arada anne “hele bi bitirmesinler” der gibi bizim masayı süzmekte. Aslında hiç bir uyarıya gerek yok zira bu tava ne kadar büyük olursa olsun insan bunu geri göndermeye kıyamaz ki. Ver mısır ekmeğini, ver mısır ekmeğini, yandan çak yumurtaları, oh. Hani yemek konusuna girmeyecektiniz sayın anlatıcı, yazar beyefendi, ne oldu. Artvin’e gelince kural mural kalmadı, dağılıp gittiniz. Sen bunca zamandır tek yemek bahsi kurma gel Zezemere”deki Hüseyin”in mıhlamasını abara abara anlat. Neyse ben yazar adına af diliyorum sevgili okur, o da arada kendini kaptırabiliyor böyle, yemek düşkünlüğü malum zağar.
Harika bir kahvaltı alıyoruz evet ama bunda ortamın çevrenin hiç mi katkısı yok canım? Olmaz mı? var elbette. Masamızın bitim yerinden başlayan görüntü alanında az önce yukarı çıkarken kullandığımız toprak yol, yumurtaları kümesinden aldığımız ev, bir alt parselde konakladığımız evler, onların nihayetinde beyaz köpükleriyle uzaktan bile fark edilen dere, ekili ve içinde çalışanları gördüğümüz tarlalar, derenin bitiminden tekrar yükselen dik yamaç ve dört bir yanımızı kuşatan, adeta toprağın rengini gizleyen envai yeşil tonunda ağaçlar, çalılar, aralarına sığınmış otsu bitkiler. Muazzam, muazzam.
Kahvaltının tadına varmaya çalışırken bir yandan da günün gezi programı için kardeşlerden brifing de alıyoruz. Konuşmaların özü şu, öncelikle bir günde yapılacak iş için öyle abartılı hayaller kurmayın, çünkü yollar uzun, araçla belli bir yere vardıktan sonra odak noktasına ulaşmak için yürünecek yollar da bir öncekini aratmaz. Madem buralara kadar geldiniz şunları, bunları görmeden gitmeyin. Yol haritası ve nasihatları aldıktan sonra Macahel bölgesi, Camili Köyü ve Maral Şelalesi için yola koyuluyoruz.
Yol boyunca sürekli yükselirken bulutlar kimi zaman o kadar yakınımıza geliyor ki yolu kaybetme endişesi yaşıyoruz. Yüksek dağ zirvelerinden, orman gülü ağırlıklı doğa harikalarını izleyerek yol alıyoruz. Konakladığımız yerden Camili köyüne ve oradan da Maral Şelalesi’ne yaklaşık 40 km ve bir saati biraz aşan bir zaman diliminden varılacak gibi görünüyor. Ancak yol zemin ve genişlik olarak sorunsuz olmasına rağmen virajlı ve inişli-çıkışlı olduğu için planlanandan biraz daha fazla zaman alıyor. Yükseltiler de çukurluklar da oldukça keskin, bir Egeli için hissedilir derecede farklı. Ama yol da çevre de çok keyifli. Zaman zaman fotograf çekmek için durup oyalanmamak neredeyse imkansız. Yüksek dağ zirvelerinden aşağı iniş başladığında derin ve geniş bir vadiye kurulmuş seyrek ahşap, betonarme evler, kıyılarındaki tarım alanları ile farklı coğrafyaya, iklim bölgesine girdiğimizi sesleniyordu adeta. Nitekim aşağıya indikçe yukarılarda hissettiğimiz soğuk etkisi yerini tatlı bir Ege, Akdeniz sıcaklığına bırakıyor. Yol Camili Köyünde bitiyor. Gerçekten “yol bitiyor” burada. Yıllardır belgesellerde, gezi programlarında görüp kışını-yazını merak ettiğimiz Camili’deyiz. Burası Machael bölgesinin bizim topraklarımızda kalan son kısmı, Köy camiinin hemen yanındaki aralıkta yer alan tel örgü ve karakolun ardı Gürcistan. Özel bir köy burası, pek çok sınır boyu yerleşimi gibi az ötedeki ülkenin belki de önemli bir kentine, bağlı olduğu ülkeninkinden çok daha yakın bir yerleşim. Burayı görmeye gelmenin cazibesi de bahsettiğim konuların çekiciliğinin yanında yörenin örneğin balından, insanından, coğrafyasından ileri geliyor.
Sınır boylarındaki yerleşimlerde bayrak kullanımının yaygınlığı dikkat çekici. Sınır gözcülüğü oralarda yaşayaların namusu bir yerde.
Ülkelerin sınırlarındaki karışık yaşam her zaman ilgimi çekmiştir. Buralarda yaşayan insanlar kültürel anlamda daha bir zengin gelir bana. Çünkü iç bölgelerde yaşayanlardan çok daha kolay bir şekilde başka milletlerden insanlarla komşuluk yapabilirler. Farklı insan tiplerini, yaşam şekillerini daha kolay ve yakından deneyimleyebilirler. Bu da bir ayrıcalık bence. Bakın Edirne’ye, Sarp’a, Doğubeyazıt’a ya da Klagenfurt’a, Basel’e.
Ekibimiz araçlardan iner inmez kimimiz bir an önce en güzel fotoğrafları çekmekle meşgulken ben kendimi tel örgünün olduğu dar sokakta buldum. Nöbetteki askerle biraz konuşunca burada kışın, yazın nasıl geçtiğini, acil durumdaki hastaların ikili anlaşmalar uyarınca buradan Batum’a oradan da Sarp’a götürüldüğünü, hele kışın ilk karı yağdıktan ve yollar kapandıktan sonra buradan Borçka’ya ulaşımın tamamen kesildiğini ve hatta hatta hemen arkamdaki yatılı bölge okulunun ögrencilerinin sonbaharla beraber okulun pansiyonuna yerleştiğini ve büyük ihtimalle ara tatile kadar köylerine gidemediklerini, bu yalıtılmış ortam sayesinde de öğrencilerin hep ve çok ders çalıştıklarını, bu yöreden çok okumuş, iyi konumlara gelmiş insanların olmasının da bu ulaşım sorununun bir sonucu olduğunu öğreniyorum. Doğal olarak askeri alanda fotoğraf çekmek, çekilmek yasak olduğu için tertemiz yüzlü, miğferi göz hizasına düşmüş, çapraz duruşta nöbet tutan delikanlıyla bir fotoğrafımız olmuyor.
Sonra köyle ilgili bütün görsellerde yer alan ahşap caminin avlusuna gidip içine giriyoruz. Temeli çok eski olmasına rağmen ciddi onarımlar geçirmiş, çok güzel bir köy camii. Sanırım sınırlarımıza en yakın konumdaki cami burasıdır. Çünkü camlarından sağa bakınca Gürcistan toprakları görünüyor. Caminin bahçesindeki bankta oturan bir amcayla tanışıyoruz. Kendisi köyde 20 yıl muhtarlık yapmış. Şimdiyse Istanbul’da bir işyeri var, orada yaşıyormuş. Zaman zaman köye gelip evini barkını kontrol edip, biraz vakit geçirip dönüyormuş. Eski hikayelerinden paylaştı kısa sohbetimiz sırasında ve vedalaşarak ayrıldık.
Maral, ceylanın çevikliğinde, gözlerinin büyüleyicilğinde; yükseklerden salınır, akar da akar dağ zirvelerinden. Bir ses işitmek isterse gönül o ahu gözlü ceylandan yana o vakit düşecek meşakkatli bir yolculuk için keskin dağ yamaçlarına.
Şimdi de yönümüzü -Emrah’ın da, ağabeylerinin de bunu görmeden gidemezsiniz geriye dediği- Maral Şelalesine çevirdik. Bir süre asfalt ve uzunca bir sürede toprak dar yoldan ilerledik. Dağınık yerleşim yerleri arasından, iki arabanın yan yana geçemeyip ilerlemek için birbirini beklediği yol bitmek bilmiyordu. Dönenlere sorduğumuzda az kalmıştı oysa ki, ama bir türlü o “az” yol nihayete ermiyordu. Sonra bir kaç aracın park halinde olduğu bir açıklığa geldik. Biz de diğerleri gibi bundan sonrasını yürüyecektik. Tozun toprağın içinde keyifle, neredeyse doğallaşmış merdiven sekilerden heyecanla seke seke, dar yürüyüş yollarında karşıdan gelenlere kah yol vere kah yol ala ala, tırabzanları sıkı sıkı tuta tutan aşağılara indik. Geri dönüşte bu inişleri bu defa çıkacağımızı hesaba kata kata. Sonunda bir düzlükte oluşturulmuş bekleme, oturma alanının soluna düşen aralıktan baktığımızda tüm ihtişamıyla çok yüksekten aşağıya beyaz köpüklü suyunu bırakan Maral Şelalesiyle göz göze geldik. Aman Allahım bu neydi, bu nasıl bir şeydi böyle. Onca yolu gelmeye, onca merdiveni inmeye ne kadar da değmişti yahu. Bir süre sakince, öylece kaldık, gözlerimiz bu su akış şöleninden nasibini alsındı, alsındı. Yeşil bilmem kaç tonuyla artık iyice yoldan çıkmış, şımarıklık mertebesine erişmiş göz sinir hücrelerimiz neye uğradığı şaşırmış olmalıydı. Sonra. Sonra yeni parkur, o şelalenin en tepesinden büyük bir cesaret ve ihtişamla kendini aşağı bıraktığı yerle kayaya vurduğu zemin arasındaki mesafenin alttan da görülmeyi hakkettiğine kanaat edip yeniden dar ve bu kez daha dik merdivenvari doğal basamakları inmeye başladık. Inenlerin çıkanlara yol verdiği, hemen sağımızın hemen solumuzun kokulu çilek meyveleriyle bezeli olduğu, tehlikeli bir iniş yoluydu bu. Dikkatle inildi, şelale sularının büyük bir şiddetle kayaya çarpıp zerreciklere bölündüğü yerde o minik damlacıkların serinletici etkisinden faydalanıldı. Zira sıcaklık etkisini iyiden iyiye kendini üzerimize salmıştı. Sayısız adet fotoğrafla anı hatıra defterine kaydetme çabamız da nafileydi ayrıca, biliyorduk. Çünkü hiç bir görüntü o zerreciklerin ortama lime lime dağılışının ürettiği serinliği, kayalara vuran damlalardan peydahlanan çarpma sesini veremeyecekti. Ama olsundu.
Sonra geri dönüş yolculuğumuz başladı. Maral’a veda vaktiydi, yol uzun, gidilecek epeyce yer vardı. Sonra kardeşlerin sabahki sözü geldi aklıma “bir günde yapacaklarınız çok sınırlı aslında”. Aracımızı park edip şelaleye erişmemiz, tekrar geri dönüş yolunu alıp aracımızı hareket ettirmemiz yaklaşık bir saat kırk dakika gibi bir zaman almıştı. Sonra dar toprak yolu Camili’ye kadar geri döndük ve yeniden dağ zirvelerine çıkarak bu şahane coğrafyaya içimizde özel bir yer ayırarak Borçka’ya geldik. Bugün Borçka’nın pazarının olması ne iyiydi. Şahane meyvelerle, süt mısırlarla akşam üzeri bünyedeki görsel şölene gıda takviyesi yapmış olduk.
Artvin: yeşilin öz oğlu, okumuş, güzel bakışlı insanlarıyla, dar sokaklarıyla, düzlüğe hasretliğiyle can şehir
Ve sonra yağmur bulutları yine bizimleydi. Şehir merkezinde görülmesi gereken yerleri hedefe alarak “Apartman Şehir” Artvin’e doğru yola koyulduk. Erken doğan gün elbette vedayı da erkene alacaktı, biliyorduk. Borçka’da dev elektrik santrali ile önü kesilen yeşil rengiyle, akışıyla, çapıyla, duruşuyla muhteşem Çoruh Nehri’nin üzerinden bir o yana bir buyana geçerek Artvin’e geldik. Düz alandan en az nasiplenmiş ilimiz olan Artvin’e varyantları dolanarak, dönerek eriştik. Dünyanın en büyük heykeli olarak tanıtılan Atatürk Anıtının olduğu dağa çıkarak Kafkasör Yaylasına ve Artvin’e uzaktan ve yukarıdan baktık. Güzeldi. Ve bu harika günün akşamında Artvin yaylalarından beslenerek sofralara gelen lezzetli yiyeceklerle finali yaptık.
Borçka pazarından satın aldığımız meyvelerin ikinci bölümünü Zezemere’deki ailemizle tüketirken sohbet de sohbeti açıyor yarın ayrılacağımız bu yere veda ederken ne kadar da hüzünleneceğimizi düşünüyorduk. Yeniden ahşap evimize döndük ve derenin çağıltısına gün boyu biriken umutları, tatları, yeşilleri, mavileri çoğalsın, çağlasın diye bıraktık. Çok şükürle, bin şükürle.
Uzun zamandır yurtiçi ve yurtdışı seyahatlerimde konaklama yeri ayırtma işini booking.com veya hotels.com üzerinden yapıyorum. Bir takım yararlarını da zararlarını da gördüm. Zaten sıfır zarar ya da yüzde yüz yarar diye bir şey olmuyor hiçbir konuda. Bize düşen sadece farkında olmak.
Gürcistan için, Batum ve Tiflis’te geçirmek üzere iki gün planlamıştım. Yeterli olmayacağını bilmeme rağmen elimdeki zamanı en verimli kullanmak adına biraz fazla kilometre yapmayı, hızlı hızlı gezmeyi göze aldım.
Ülkeye giriş maceramıza bir önceki yazımda değinmiştim. O psikolojiyle tüm trafik tabelalarına uyarak –ama yerli sürücülerin bunları hiç önemsemediğini de fark ederek- sınırdan şehir merkezine yaklaşık 18-20 kilometrelik yolu biraz da ürkerek tamamladık. Merkeze yaklaştıkça grileşen hava geceye çalmaya, evlerin, apartmanların, otomobillerin, sokak aralarının yüzleri de gelen geceyle beraber kararmaya yüz tutmuştu. Bir an önce konaklayacağımız oteli bulup güvenli bir limana sığınma ihtiyacındaydık.
Geçtiğimiz yıl, Arnavutluk da bile sıkıntısız çalışan, bizi Üsküp’ten alarak –Tiran üzerinden- Karadağ’ın Budva’sına kadar sorunsuz götüren GPS uygulamam maps.me bu küçük şehirde bir türlü otelimizi bulamıyordu. Hal böyle olunca o sokak senin, bu aralık benim diyerek İzmir’in Kuruçeşme’si misali sokaklara girip çıkıyorduk. Girdiğimiz sokakların kimisinde kanalizasyon çalışması varken soru sorduklarımız da bize başka evrenden gelen dünya üstü varlıklar gibi bakıyorlardı. İnsan ister istemez ürküyor vallahi. En sonunda ben inanmasam da maps.me’nin götürdüğü yerin aslında doğru yer olduğu, sadece otelin blok apartmanlardan birinin iç kısmına gizlendiğini gördük. Bizim aklımıza gelmesi imkansız bir gizlilikle yüzleştik. Tabela falan hak getire. Bizim ülkemizde de kimi yerlerde rastladığımız gibi giriş kapısının önündeki sandalyelerde oturan pejmürde kılıklı, kirli sakallı erkeklerin varlığı bir öyyk dedirtmişken içeri girip büro elemanıyla konuşunca şenliğin boyutları da bir anda değişti. Zira bizim için 3 oda yerine 2 oda ayrılmıştı, biri zemin katta, derme çatma bir oda, diğeri ise üçüncü kattaydı. Otel doluydu. Bizim bu iki odaya sığmamız, öğrenci yurdu misali bu odalarda konaklamamız isteniyordu. Bir kere bu tesis bizim ülke standartlarına göre ancak pansiyon adını hak ediyordu, hatta o bile fazlaydı, otel olması olanaksızdı. Havada birbirleriyle pike gösterisi icra etmekte olan sinekler dikkatimizi çektiğince –bizimle Türkçe iletişim kuran büro görevlisine mutsuz mutsuz bunu işaret ettiğimizde- otel sahibinin Gürcüce “onların ülkesinde sinek yok muymuş” şeklindeki sözlerinin doğrudan bize tercüme edilmesi ve o kişinin hal ve hareketlerinin bizim beklentimizin çok altında kaldığının fark edilmesi üzerine bu iki odanın bize yetmediğini ve hemen bu işlemi iptal edip buradan ayrılmak istediğimizi ifade ettik. O arada daha çok otele benzeyen denize yakın bir tesisten de haberdar oluyorduk araştırmalarımızla. Ücret iadesi yapamayacağını ifade eden sinek sever beyefendinin yanından rüzgar gibi geçip hemen oradan uzaklaştık. Doğudaydık. Bundan sonrası için booking.com’a ulaşmak daha doğruydu artık. O uygulama üzerinden bu kadar hileli bir alışveriş yapılması sinirimizi bozmuştu.
“Ülkeniz dururken neden geldiniz ki buraya?”
Biz oteli terk ederken, kapı önünde konuşan ve ülkemizden geldiği anlaşılan insanların buraya daha çok kumar oynamaya geldiğine tanık olduk. Şaşkınlık içindeydik. İkinci tesis planladığımızın üzerinde bir meblağa mal olsa da daha güvende hissettiğimiz için şükür ettik. Bu otelin sahibi de bizimle Türkçe iletişim kuruyordu. Vay be dilimiz ne kadar itibarlı buralarda derken bunun tamamen bir ticari kaygı ile geliştiğini çevremizdeki devasa otellerin önünde yanıp sönen güçlü neon ışıklarından, sokaklarda yürüyen insanların kılık kıyafetinde kavradık. Neyse ki bizim bu konularla işimiz yoktu. Ama dikkat çekici düzeyde vatandaşımızın buralarda dolaşıyor olması –elbette hepsi illegal işler için burada değildi- aslında bizi üzdü. Geceyi, otelin havuz başında, aramızda anadili gibi İngilizce konuşanlar olmasına rağmen, bir türlü iletişim kuramadığımız garsonlardan talep ettiğimiz ve başaramayıp sürekli olarak otel sahibinin yardımıyla masamıza getirtebildiğimiz uyduruk yiyeceklerin tadına bakarak ve canım ülkemize hayranlık duyan sohbetler yaparak geçirdik. Güzel bir geceydi her şeye rağmen. Çünkü insan hissetmek istediği şeyi hissederdi. Keyfimizi bozmadık ama hayretimizi de gizlemedik. Nasıl bu kadar dibe inilebiliyordu? Yarın neler görecektik? Gece yarısını biraz geçe, neredeyse üstümüzde açık şemsiyenin brandasını delecek gibi yağan yağmur nefis bir koku, tat ve serinlik bıraktı keyiflenen sohbetimizin üzerine. Çok ama çok güzeldi. Yarın için planlarımızı yaptık. Zaten görülmesi önerilen şeyler kent merkezinde, Batum limanının çevresindeydi. Ama yarın akşamki konaklamamız Tiflis’te olmasına rağmen bu planı işletmekten şüpheliydik.
On yıl İstanbul’da yaşayan ve gemilerde kaptanlık yapmış olan, İstanbul aşığı olan ve bizimle “buraya neden geldiniz ki ülkeniz dururken” diyecek samimiyette sohbet geliştirdiğimiz otel sahibine bu konuda fikir sordum. İki şehir arasındaki yolun çok sevimli olmadığını, kendisinin her modelden birkaç arabası olmasına rağmen Tiflis’e gitmek için sadece treni tercih ettiğini söylemesi planlarımızı değiştirmemize yetti de arttı bile. O arada booking.com’la yazışmalarımızdan kısa süre sonra diğer saçma otele olan ödemelerimiz iptal edildi, özür dilendi. O yerin bir otel olmadığını anlatan geri bildirimlerimizle konuyu eğlenceli hale getirmeye sinek sever abiye biraz daha zarar vermeye çalıştık. Zira intikam soğuk yenen bir yemekti?
Savaşta mıyız yoksa barışta mı? Kent tam bir doğu şehri. SSCB döneminden kalma getto tarzında devasa binalar kirli, delik deşik, öte yandan kumarhane amaçlı iri iri oteller, çelişkiler ülkesi Georgia
Sabah tertemiz ve serince havaya uyandık. Ancak nem yüksekti belli. Öğleye doğru gri bulutlar gökyüzünü ele geçirecekti. Ama olsundu, geziyorduk ya. Güzel kahvaltıya bu ülkenin alkolsüz milli içeceği gibi kabul gören armut suyu eşlik ediyordu. Mutfakta üretilen börekvari yiyeceklerden her alışımızda (kişi başı 3-4’tür) mutfaktakilerin bize “ne yapıyorsunuz kardeşim, almayın” der gibi baktığını görünce bizim otellerdeki aynı konumlarda çalışanların tam aksine “yiyin babalar yiyin, sizin için yaptık bunları” diyen bonkör bakışları geldi aklıma. Demek ki “doğuya gitmek” böyle bir şeydi. İnsanda ülke nimetlerine böylesi hayranlıkları uyandıran bir etki gücüne sahipti, bunu görmüştük.
Batum’da gezilip-görülecek yerler hemen limanın yakınında, hepsi bir arada
Batum’da görülecek yerler listesindekilerin bir bölümü “bari şunları yapalım da gelip görsünler, biz de vesileyle turizm yaparız” türünden geldi bana. Batum Bulvarı, Medea Anıtı, Piazza Meydanı, Astronomik Saat, Batum Limanı, Chacha Tower (İzmir Saat Kulesi’nin kopyası), Ali & Nino (Aşk Heykeli), Alfabe Kulesi, Virgin Mary Kilisei, St Nickolas Kilisesi, Orta Cami ve son olarak kesinlikle görülemeye değer, dünyanın üçüncü büyüğü olduğu söylenen Batum Botanik Bahçesi. Biz bunların tümünü bir güne sığdırıp ve geceyi ülkemizde, Borçka, Karagöl’de geçirmeye karar verdik.
Muhteşem Batum Botanik Bahçesi, görülmeye değer
Gezilen yerlerin bazılarının fotoğraflarını yazının içinde bulacaksınız. Haklarında detaylı bilgi internetten de edinilebilir. Ama botanik bahçesi için birkaç söz söylemek isterim. Daha çok arboretum havasında olan bahçe Karadeniz kıyısında, oldukça geniş bir araziye kurulmuş. Eski Sovyetler Birliği’nin en büyük botanik bahçesiymiş. 1880 yılında General Pyotr Krasnov’un kardeşi Rus botanikçi Andrey Nikolayevich tarafından kurulmaya başlanmış. Ziyarete açılışı 1912 Kasımında olmuş. Tasarım ve dekorasyonunu biri Gürcü, diğeri Fransız olan iki yetenekli bahçıvan yapmış. Görülmeye değer bir yer dediğim gibi. Elektrikli taşıma araçlarıyla da ulaşım sağlanıyor (5 Lari) ama yürüyerek yorucu da olsa güzel geziliyor. Keyif veriyor. Biz dönüşü elektrikli araçla yaptık. Bahçenin hemen her yerini iki saatte hızlı hızlı gezdik. Gül ve bambu bahçeleri çok etkileyiciydi. Karadeniz’in nemli iklimi ağaçların oldukça gürbüz olmasını sağlamış. Ama sürekli bakımın da yapıldığı çok belli. Bahçede, bonsai üretiminde gönüllü olarak çalışan bir Türk vatandaşıyla da tanışma imkanımız oldu. Bu ülkede üniversite eğitimi alan ve aynı zamanda tur rehberliği yapan gençlerle de tanışıp konuştuk. Son yıllarda özellikle bizim ülkemizden yoğun olarak gelişlerin olması fiyatları çok artırdığını (örneğin botanik bahçesine girişin 5 Lari’yken 15 Lari’ye çıktığını vb) söylediler. Bir de sanılanın aksine bu ülkeden akaryakıt almanın hem ucuza gelmediğini hem de riskli olduğunu öğrendik. Zira kalitesi düşük Azeri petrollerinin bu ülkede piyasaya sunulduğunu bunun da araçların enjektör sistemine ciddi hasarlar verdiğini duyduk.
Bahçe gezimizin sonunda, bahçenin dışındaki bir kafede oturarak yöresel yemeklerin (yemek denmez ya, atıştırmalık mı desek?) tadına baktık. Yeme-içme bölümünde anacağım. Hepsi lezzetliydi bu arada. Biz mekandan kalkarken yağmur başlamıştı. Tatlı bir ıslaklıkla araçlarımıza bindik ve yeniden Batum şehir merkezinden geçerek Sarp sınır kapısına doğru –yine trafik tabelalarına aşırı dikkat ederek- ilerledik.
Sınırdan geçişimiz çok uzun sürmedi. Ve güzel ülkemize sevinçle kavuştuk. Yönümüzü Borçka’ya çevirdik. Çılgınca tünellerden geçerek Borçka’ya ve oradan da Macahel’e doğru giderek Zezemere’ye ulaştık. Gece olmuştu. Net olarak farkına varmadığımız bu doğalın en doğalı coğrafya parçasında kulağımıza gelen yegane ses hemen kaldığımız ahşap evin önünde akmakta olan derenin sesiydi. Kısa bir sohbetten sonra kendimizi uykuya teslim ettik. Yarın içi heyecanlıydık. Zira neredeyse tüm gezinin kaymaklı ekmek kadayıfına gelmiştik. Yemyeşil Artvin doğasına gizlenmiş yaylalar, şelaleler. Huzur.
