Batum – Candaki

Doğu Karadeniz 5 – Batum

Uzun zamandır yurtiçi ve yurtdışı seyahatlerimde konaklama yeri ayırtma işini booking.com veya hotels.com üzerinden yapıyorum. Bir takım yararlarını da zararlarını da gördüm. Zaten sıfır zarar ya da yüzde yüz yarar diye bir şey olmuyor hiçbir konuda. Bize düşen sadece farkında olmak.

Gürcistan için, Batum ve Tiflis’te geçirmek üzere iki gün planlamıştım. Yeterli olmayacağını bilmeme rağmen elimdeki zamanı en verimli kullanmak adına biraz fazla kilometre yapmayı, hızlı hızlı gezmeyi göze aldım.

Ülkeye giriş maceramıza bir önceki yazımda değinmiştim. O psikolojiyle tüm trafik tabelalarına uyarak –ama yerli sürücülerin bunları hiç önemsemediğini de fark ederek- sınırdan şehir merkezine yaklaşık 18-20 kilometrelik yolu biraz da ürkerek tamamladık. Merkeze yaklaştıkça grileşen hava geceye çalmaya, evlerin, apartmanların, otomobillerin, sokak aralarının yüzleri de gelen geceyle beraber kararmaya yüz tutmuştu. Bir an önce konaklayacağımız oteli bulup güvenli bir limana sığınma ihtiyacındaydık.

Geçtiğimiz yıl, Arnavutluk da bile sıkıntısız çalışan, bizi Üsküp’ten alarak –Tiran üzerinden- Karadağ’ın Budva’sına kadar sorunsuz götüren GPS uygulamam maps.me bu küçük şehirde bir türlü otelimizi bulamıyordu. Hal böyle olunca o sokak senin, bu aralık benim diyerek İzmir’in Kuruçeşme’si misali sokaklara girip çıkıyorduk. Girdiğimiz sokakların kimisinde kanalizasyon çalışması varken soru sorduklarımız da bize başka evrenden gelen dünya üstü varlıklar gibi bakıyorlardı. İnsan ister istemez ürküyor vallahi. En sonunda ben inanmasam da maps.me’nin götürdüğü yerin aslında doğru yer olduğu, sadece otelin blok apartmanlardan birinin iç kısmına gizlendiğini gördük. Bizim aklımıza gelmesi imkansız bir gizlilikle yüzleştik. Tabela falan hak getire. Bizim ülkemizde de kimi yerlerde rastladığımız gibi giriş kapısının önündeki sandalyelerde oturan pejmürde kılıklı, kirli sakallı erkeklerin varlığı bir öyyk dedirtmişken içeri girip büro elemanıyla konuşunca şenliğin boyutları da bir anda değişti. Zira bizim için 3 oda yerine 2 oda ayrılmıştı, biri zemin katta, derme çatma bir oda, diğeri ise üçüncü kattaydı. Otel doluydu. Bizim bu iki odaya sığmamız, öğrenci yurdu misali bu odalarda konaklamamız isteniyordu. Bir kere bu tesis bizim ülke standartlarına göre ancak pansiyon adını hak ediyordu, hatta o bile fazlaydı, otel olması olanaksızdı. Havada birbirleriyle pike gösterisi icra etmekte olan sinekler dikkatimizi çektiğince –bizimle Türkçe iletişim kuran büro görevlisine mutsuz mutsuz bunu işaret ettiğimizde- otel sahibinin Gürcüce “onların ülkesinde sinek yok muymuş” şeklindeki sözlerinin doğrudan bize tercüme edilmesi ve o kişinin hal ve hareketlerinin bizim beklentimizin çok altında kaldığının fark edilmesi üzerine bu iki odanın bize yetmediğini ve hemen bu işlemi iptal edip buradan ayrılmak istediğimizi ifade ettik. O arada daha çok otele benzeyen denize yakın bir tesisten de haberdar oluyorduk araştırmalarımızla. Ücret iadesi yapamayacağını ifade eden sinek sever beyefendinin yanından rüzgar gibi geçip hemen oradan uzaklaştık. Doğudaydık. Bundan sonrası için booking.com’a ulaşmak daha doğruydu artık. O uygulama üzerinden bu kadar hileli bir alışveriş yapılması sinirimizi bozmuştu.

“Ülkeniz dururken neden geldiniz ki buraya?”

Biz oteli terk ederken, kapı önünde konuşan ve ülkemizden geldiği anlaşılan insanların buraya daha çok kumar oynamaya geldiğine tanık olduk. Şaşkınlık içindeydik. İkinci tesis planladığımızın üzerinde bir meblağa mal olsa da daha güvende hissettiğimiz için şükür ettik. Bu otelin sahibi de bizimle Türkçe iletişim kuruyordu. Vay be dilimiz ne kadar itibarlı buralarda derken bunun tamamen bir ticari kaygı ile geliştiğini çevremizdeki devasa otellerin önünde yanıp sönen güçlü neon ışıklarından, sokaklarda yürüyen insanların kılık kıyafetinde kavradık. Neyse ki bizim bu konularla işimiz yoktu. Ama dikkat çekici düzeyde vatandaşımızın buralarda dolaşıyor olması –elbette hepsi illegal işler için burada değildi- aslında bizi üzdü. Geceyi, otelin havuz başında, aramızda anadili gibi İngilizce konuşanlar olmasına rağmen, bir türlü iletişim kuramadığımız garsonlardan talep ettiğimiz ve başaramayıp sürekli olarak otel sahibinin yardımıyla masamıza getirtebildiğimiz uyduruk yiyeceklerin tadına bakarak ve canım ülkemize hayranlık duyan sohbetler yaparak geçirdik. Güzel bir geceydi her şeye rağmen. Çünkü insan hissetmek istediği şeyi hissederdi. Keyfimizi bozmadık ama hayretimizi de gizlemedik. Nasıl bu kadar dibe inilebiliyordu? Yarın neler görecektik? Gece yarısını biraz geçe, neredeyse üstümüzde açık şemsiyenin brandasını delecek gibi yağan yağmur nefis bir koku, tat ve serinlik bıraktı keyiflenen sohbetimizin üzerine. Çok ama çok güzeldi. Yarın için planlarımızı yaptık. Zaten görülmesi önerilen şeyler kent merkezinde, Batum limanının çevresindeydi. Ama yarın akşamki konaklamamız Tiflis’te olmasına rağmen bu planı işletmekten şüpheliydik.

Günlerdir kaçtığımız yağmur Batum’daki gecemizi arındırdı

On yıl İstanbul’da yaşayan ve gemilerde kaptanlık yapmış olan, İstanbul aşığı olan ve bizimle “buraya neden geldiniz ki ülkeniz dururken” diyecek samimiyette sohbet geliştirdiğimiz otel sahibine bu konuda fikir sordum. İki şehir arasındaki yolun çok sevimli olmadığını, kendisinin her modelden birkaç arabası olmasına rağmen Tiflis’e gitmek için sadece treni tercih ettiğini söylemesi planlarımızı değiştirmemize yetti de arttı bile. O arada booking.com’la yazışmalarımızdan kısa süre sonra diğer saçma otele olan ödemelerimiz iptal edildi, özür dilendi. O yerin bir otel olmadığını anlatan geri bildirimlerimizle konuyu eğlenceli hale getirmeye sinek sever abiye biraz daha zarar vermeye çalıştık. Zira intikam soğuk yenen bir yemekti?

Savaşta mıyız yoksa barışta mı? Kent tam bir doğu şehri. SSCB döneminden kalma getto tarzında devasa binalar kirli, delik deşik, öte yandan kumarhane amaçlı iri iri oteller, çelişkiler ülkesi Georgia

Sabah tertemiz ve serince havaya uyandık. Ancak nem yüksekti belli. Öğleye doğru gri bulutlar gökyüzünü ele geçirecekti. Ama olsundu, geziyorduk ya. Güzel kahvaltıya bu ülkenin alkolsüz milli içeceği gibi kabul gören armut suyu eşlik ediyordu. Mutfakta üretilen börekvari yiyeceklerden her alışımızda (kişi başı 3-4’tür) mutfaktakilerin bize “ne yapıyorsunuz kardeşim, almayın” der gibi baktığını görünce bizim otellerdeki aynı konumlarda çalışanların tam aksine “yiyin babalar yiyin, sizin için yaptık bunları” diyen bonkör bakışları geldi aklıma. Demek ki “doğuya gitmek” böyle bir şeydi. İnsanda ülke nimetlerine böylesi hayranlıkları uyandıran bir etki gücüne sahipti, bunu görmüştük.

Karadeniz kıyısıda uzun bir sahile sahip Batum’da meyve bahçeleri yüksek katlı otellere dönüşüyor

Batum’da gezilip-görülecek yerler hemen limanın yakınında, hepsi bir arada

Batum’da görülecek yerler listesindekilerin bir bölümü “bari şunları yapalım da gelip görsünler, biz de vesileyle turizm yaparız” türünden geldi bana. Batum Bulvarı, Medea Anıtı, Piazza Meydanı, Astronomik Saat, Batum Limanı, Chacha Tower (İzmir Saat Kulesi’nin kopyası), Ali & Nino (Aşk Heykeli), Alfabe Kulesi, Virgin Mary Kilisei, St Nickolas Kilisesi, Orta Cami ve son olarak kesinlikle görülemeye değer, dünyanın üçüncü büyüğü olduğu söylenen Batum Botanik Bahçesi. Biz bunların tümünü bir güne sığdırıp ve geceyi ülkemizde, Borçka, Karagöl’de geçirmeye karar verdik.

Muhteşem Batum Botanik Bahçesi, görülmeye değer

Gezilen yerlerin bazılarının fotoğraflarını yazının içinde bulacaksınız. Haklarında detaylı bilgi internetten de edinilebilir. Ama botanik bahçesi için birkaç söz söylemek isterim. Daha çok arboretum havasında olan bahçe Karadeniz kıyısında, oldukça geniş bir araziye kurulmuş. Eski Sovyetler Birliği’nin en büyük botanik bahçesiymiş. 1880 yılında General Pyotr Krasnov’un kardeşi Rus botanikçi Andrey Nikolayevich tarafından kurulmaya başlanmış. Ziyarete açılışı 1912 Kasımında olmuş. Tasarım ve dekorasyonunu biri Gürcü, diğeri Fransız olan iki yetenekli bahçıvan yapmış. Görülmeye değer bir yer dediğim gibi. Elektrikli taşıma araçlarıyla da ulaşım sağlanıyor (5 Lari) ama yürüyerek yorucu da olsa güzel geziliyor. Keyif veriyor. Biz dönüşü elektrikli araçla yaptık. Bahçenin hemen her yerini iki saatte hızlı hızlı gezdik. Gül ve bambu bahçeleri çok etkileyiciydi. Karadeniz’in nemli iklimi ağaçların oldukça gürbüz olmasını sağlamış. Ama sürekli bakımın da yapıldığı çok belli. Bahçede, bonsai üretiminde gönüllü olarak çalışan bir Türk vatandaşıyla da tanışma imkanımız oldu. Bu ülkede üniversite eğitimi alan ve aynı zamanda tur rehberliği yapan gençlerle de tanışıp konuştuk. Son yıllarda özellikle bizim ülkemizden yoğun olarak gelişlerin olması fiyatları çok artırdığını (örneğin botanik bahçesine girişin 5 Lari’yken 15 Lari’ye çıktığını vb) söylediler. Bir de sanılanın aksine bu ülkeden akaryakıt almanın hem ucuza gelmediğini hem de riskli olduğunu öğrendik. Zira kalitesi düşük Azeri petrollerinin bu ülkede piyasaya sunulduğunu bunun da araçların enjektör sistemine ciddi hasarlar verdiğini duyduk.

Batum Botanik Bahçesi okumak, yazmak ve kafa dinlemek isteyenler için mükemmel bir seçim

Bahçe gezimizin sonunda, bahçenin dışındaki bir kafede oturarak yöresel yemeklerin (yemek denmez ya, atıştırmalık mı desek?) tadına baktık. Yeme-içme bölümünde anacağım. Hepsi lezzetliydi bu arada. Biz mekandan kalkarken yağmur başlamıştı. Tatlı bir ıslaklıkla araçlarımıza bindik ve yeniden Batum şehir merkezinden geçerek Sarp sınır kapısına doğru –yine trafik tabelalarına aşırı dikkat ederek- ilerledik.

Sınırdan geçişimiz çok uzun sürmedi. Ve güzel ülkemize sevinçle kavuştuk. Yönümüzü Borçka’ya çevirdik. Çılgınca tünellerden geçerek Borçka’ya ve oradan da Macahel’e doğru giderek Zezemere’ye ulaştık. Gece olmuştu. Net olarak farkına varmadığımız bu doğalın en doğalı coğrafya parçasında kulağımıza gelen yegane ses hemen kaldığımız ahşap evin önünde akmakta olan derenin sesiydi. Kısa bir sohbetten sonra kendimizi uykuya teslim ettik. Yarın içi heyecanlıydık. Zira neredeyse tüm gezinin kaymaklı ekmek kadayıfına gelmiştik. Yemyeşil Artvin doğasına gizlenmiş yaylalar, şelaleler. Huzur.

Çamlıhemşin, Fırtınaderesi, Batum (Doğu Karadeniz 4)

Günaydın. Bazı sabahlar, içinde dolu dolu iyi dilekler barındıran bu sade sözcüğü ne kadar da çok hak eder. Göğsü yara yara gelen bir coşkuyla gürülder adeta o günaydın nidası. İşte böyle bir sabaha, böyle bir günaydına açıyoruz gözlerimizi bir Çamlıhemşin sabahında. Gece karanlığında eriştiğimiz Yamantürk Öğretmenevi gecenin o saatinde bizi o kadar huzurla karşıladı ki resepsiyonistinden garsonuna, aşçısından kat görevlisine bizi fethettiler adeta.

Düne dair yazımızı okuyanlar hatırlayacak ki Gito Yaylasına erişimimiz hiç de rahat olmamıştı. Çok kötü bir yoldan, ama aynı zamanda tamamen bakir bir doğanın bağrından güç de olsa ilerleyerek erişmiştik Gito’ya. Amacımızdı, başarmıştık. Ama değer miydi sorusuna öyle çok içten bir evet sesi çıkaramamıştık. Çünkü “Rize” ve “Yayla” kavramları yan yana gelince beklenti iyiden iyiye yükseliyordu. Reklamlar galiba bizi biraz da yanıltmıştı. Çokça yeşil, çokça orman gülü, çokça oksijen… Dünden karımız bunlardı ve belki de en önemli kazanç edindiğimiz deneyimdi. Her önerilen rota beklentilerimizi karşılayamayabilir ve her tavsiye edilen yol sağlıklı bir yolcuk sağlamayabilirdi. Bir şey daha vardı ki o da genel geçer haliyle “her şey her zaman kötü gitmezdi”.

Gito dönüşü, Alpin bölge olarak adlandırdığımız, yüksek boylu bitkilerden arınmış, oranın sert iklim koşullarına direnç gösterebilen kimi özel bitkilerin yaşayabildiği kuşağın hemen altına inince uzunca bir süre ladin, göknar, şimşir gibi türlerden oluşan orman içinden geçen; çukurlu ve iri taşlı dar toprak yoldan ilerleyip Fırtına Deresinin müthiş bir gürültüyle çağladığı yere geldik (haritada daire işaretli yer). Buradan itibaren yol küçük parke taş döşeli olduğu için bir anda sanki yeni hizmete girmiş kara sıcak asfalttan bir otoyoldaymış hissiyle ilerlemeye başlayacaktık. Hem derenin ihtişamlı akışında gözlerimizi yıkamak, hem ülkemizin önemli şimşir ormanlarının bulunduğu bu bölgenin nimetlerinden yararlanmak ve hem de geçmiş kilometreler boyunca vücudumuzda birikmiş elektriği toprakla buluşturmak için kısa bir mola verdik. Kendi aramızda geçen konuşmaları elbette doğrudan paylaşamam, hele ki yol tercihini belirleyen benim böyle bir şey anlatmam mümkün değil ama anın bize sunduklarının değerini bildiğimizi söyleyebilirim. Videolardan birinde derenin gümbürtüsü sizin de dikkatinizi çekecektir zaten.

Hava iyiden iyiye kararmaya durmuş, devasa ağaçlarla bezeli bir şimşir ormanında, derin bir vadinin tabanındaydık. Başımızı gökyüzüne çevirdiğimizde akşam karanlığının habercisi koyu mavi çatıya kara lekeler karışmaya başlamıştı. Artık buradan itibaren yolumuz daha nitelikli olduğuna göre keyif alarak Çamlıhemşin’e varmak en iyisiydi. Araç farlarının mihmandarlığında süzülerek aktık aşağıya. Keskin virajlar, tatlı düzlükler, daracık köprülerden geçerken aydınlanan alandaki tabelalar yarınki (yani bugünkü) gezi rotamızı da çiziyordu adeta.

Yamantürk Öğretmenevi bize harika bir akşam yemeği sunmakla kalmadı bunu Fırtına Deresinin hemen yanında uzanan verandasında ve ülke standartlarının çok çok üzerinde bir dekorasyon ve hizmet anlayışı içinde sundu. Yemek konusuna daha sonra değineceğim için burada yer vermiyorum. Yediğimizden tat, ödediğimizden fazlasıyla karşılık aldık.

Şimdi yeniden “günaydın” diyerek bu sabahımıza tekrar dönmek istiyorum. Planımıza göre bugün çok işimiz var. O yüzden “erken kalkan yol alır” sözüne binaen biz de er vakitte o muhteşem manzaralı veranda da yeniden buluştuk. Otelimizin gerek konumu, gerek imkanları bütün gün, gece burada otursak, yatsak, kalksak insanı sıkmayacak türden. Kalite ve standart çok yüksek. Biz ilgilere teşekkür etmekten usanmadık, yorulmadık. Fazla fazla hak ediyorlar çünkü. Bizim talebimiz üzerine daha erken saatte kahvaltıyı hazır eden görevlilerin nezaketi, konukları memnun ve mutlu etme çabası görülmeye değerdi. Bazen biz ezildik zarafetleri karşısında. Yöresel ürünlerle bezeli açık büfe kahvaltı setindeki tepsilerin jelatinini biz açtık. Hepsi mis gibi Karadeniz kokuyordu. Tertemiz, el emeğiydiler. Kahvaltının ardından görevlilerle sevgiyle vedalaşarak Fırtına Vadisine doğru ilerlemeye başladık. Gece karanlığında mistik yolculuk sırasında siluetine tanık olduklarımız parlayan güneşin ışıklarıyla tüm renklerini, güzelliklerini görmek isteyen sunmaktaydılar. Artık iyice içimize sinen yeşilin envayi tonu yine aynı ihtişamla başımızın üzerindeki şemsiyeyi oluşturmaya devam ediyordu. İlk olarak iki aracın rahat geçebileceği bakımlı, parke taş döşeli yolu takiben Zil Kale’ye geldik. Kaleyi dıştan görüp geçmek, yanına kadar gitmişken asla içimize sinmezdi. Aracı size ayrılmış otopark alanlarından birine uygun şekilde park edip kişi başı 5 Tl ücret karşılığında kaleyi gezebiliyorsunuz. Burası günlük turların da başlangıç noktası olmalı. Biz onlardan önce davranıp kalabalık arasında zamanı ve mekanın güzelliklerini heba etmemeye çalıştık. Başardık da. O “yüzden erken kalkar yol alır” denmiş sanırım. Zil Kale, 14. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilen, denizden 750 metre, hemen altında akmakta olan Fırtına Deresi’nden de 100 metre yükseklikte, sarp bir kaya üzerinde yerleşik bir kale. İhtişamlı bir yapı. Tarihi İpek Yolu üzerinde bulunduğu yazıyor kaynaklarda.
Zil Kalenin bölümlerini gezmek, dağlara, vadiye seslenmek yarım saatinizi alıyor. Tekrar yola düştük. Yol üzerinde çok sayıda tarihi kemerli taş köprü var. Bunlardan birini ikisini görmek, fotoğraf çekmek, çekilmek için biraz vakit harcadık. Tarihe dokunmak insanın hoşuna gidiyor her zaman. Bir de köprünün altından akmakta olan derenin coşkusu sanki ruh arındırıcı niteliğinde olunca… Dönüşte bir kahve içmek üzere Çinçiva’yı gerimizde bırakıp doğruca Palovit Şelalesine yol aldık. Ana yoldan ayrıldıktan sonra yine şimşir ormanının içinde, sözcüklere sığmayacak bir keyifle, hazla, mutlulukla, doymuşlukla Palovit’e ilerledik. Bu yazılan hisler ancak oraya gidip yaşanırsa karşılık bulur diye düşünüyorum. Abartının olmadığını bilmenizi isterim. Öyle böyle değil. Bunca yıldır dağ bayır geziyorum böyle güzel korunmuş, böyle zarif ağaçlarla bezeli ormanlar görmedim diyebilirim. Bu Fırtına Vadisi gerçekten bambaşka bir yermiş. Emeği olan yöre insanına, orman bakanlığımızın özveriyle çalışan personeline hem saygı, hem sevgi ve hem de minnet duyduk tüm gün boyunca. Palovit ise defalarca kullandığım “muhteşem” sözcüğünü her harfiyle hak eden bir başka doğal güzellik. Nasıl bir güçle düşüyorsun bunca yüksekten, nasıl çağlıyorsun bu kadar, bu ıssız orman içinde ve nasıl serinletiyorsun insanı uzağına saçılan su zerreciklerinle. Nasıl yahu? İnsan delirdim sanıyor. Hele yol tarafından şelalenin olduğu alt bölüme inerken üzerinden beklemeli olarak geçilen o köprü var ya, nasıl mistik bir iç ürpertisi veriyor insanın içine. Bırrrr. 3-5 kişi bir taraftan diğer tarafa geçince, bu sefer diğer taraftan 3-5 kişi köprüyü kullanabiliyor. Ama acelesi olanlar burada da var elbette. Görünüz efendim, görünüz, ıslanınız, kameranız su zerrecikleriyle dolsun fotoğraflarınız biraz buğulu çıksın olsun. Yaşayınız.

Gergin ne kadar kas, sinir varsa hepsi yerle yeksan çok şükür. Bir pamuk çuvalıyız adeta şu gün içinde, çok şükür. Doğanın ortasında, doğalın başkentindeyiz, Rize, Çamlıhemşin, Fırtına Vadisindeyiz. Dönüşte Çinçiva (Şenyuva)’da bir kahve molası veriyoruz. Burada da bir kemerli köprü var, tarihçesi de olan bu köprüyle karşı taraftaki ahşap evlere gidiliyor. Hatta bu ahşap evlerden birisinde bir dizi çekilmiş, bilenler, izleyenler o tarafa doğru yürürken biz neredeyse altımızdan akan derenin üzerinde kahvelerimizi yudumluyoruz. Daracık yolda zaman zaman trafik sıkışıyor ister istemez. Biz kahvenin tadına varırken bir araç sürücüsü bizim arabanın sol ön çamurluğuna tatlı bir öpücük de konduruyor, keyfe keder. Bunu yazmamdaki amaç şu bu bölgede düzlük epey sorun, o yüzden araçlar birbirlerine çok yakın seyrediyor. Zaman zaman böyle ufak öpüşmeler de olabiliyor. Ondan da haberdar olunuz isterim.
Çinçiva’dan ayrılışımızdan sonra yolumuz yine Çamlıhemşin merkezinden geçerek bu kez meşhur Ayder Yaylasına düşüyor. Artık üzerimizi bir battaniye gibi saran yeşilden söz etmiyorum bile. O kadar içteki artık o kadar olur. Ayder’e doğru ilerlerken havada ekşimsi bir limonilik başlıyor. Bulutlar sanki bize en çok yağmur alan bölgede olduğumuzu anımsatmak niyetindeler. Olsun. Biz yine gezeriz ki. Yağsın ama sel olmasın, gezeriz biz. Ayder de bir milli park alanı bildiğiniz gibi. Ancak burası beni epeyce şokladı, sarstı. Çünkü İstanbul Aksaray’da, Laleli’de, ne bileyim İzmir’de Kemeraltı’nda, Fuar’da lunaparkta ne varsa hepsinden burada da var. İnsan zembilliyi cabası. Ülke hudutlarını aşmış bir namın ürünü bu olsa gerek, daha çok Arap kökenliler olmak üzere herkes ama herkes burada. Yollar araçlarla dolu, yol kenarlarındakiler, işletmelerin bahçelerindekiler falan, acayip acayip her yer araç. Sanki akşam Karşıyaka, Altınyol trafiği gibi adım adım yavaş yavaş zirveye doğru ilerliyoruz. İnstagram çılgınlığı salıncaklı fotoğraflar için burada o kadar çok seçenek var ki aklınız şaşar. Dönme dolaplar, çeşitli oyun araçları, hani şu yumruk atınca sizin gücünüzü ölçen aletler var ya ondan bile var. Acayip diyorum ya, acayip işte. Nerede Palovitin, Çinçivanın nezihliği? Neyse olsun buna da ihtiyaç var. Bence bu ihtiyacı gidermek için Ayder feda edilmiş gibi görünse de yine de tüm bunların belli bir kontrol altında olması çok akıllıca geldi bana. Biz daha ilerleyip yükselmeye devam ettik. Kalabalığın azaldığı yerde, biraz daha yukarılarda araçtan inip dolaştık. İlk defa kışlık kalın montlarımızı giymek zorunda kaldık. Çünkü epeyce soğuktu. Başımızın üzerinden ince ince dumanlar akıyordu. Yine deli gibi çağlayan bir derenin yanında yamacında fazla fazla nefesle aldık, fotoğraflar çekildik. Kırmızı masa örtülerini dahi yanında getiren piknikçi ailelere gıpta ile baktık. Güzeldi, güzeldi. Ama artık bizim Batum’a doğru yol almamızın da vaktiydi. Şarkıda diyor ya “Biz gideriz Batum’a, Batum’un otağına (batağına mı neydi?)” neyse onun vakti işte şimdi.

Dönüş yolumuz yine o Aksaray misali yerleşim bölgesinden geçerek Çamlıhemşin’e doğru oldu. Jandarma teşkilatının mensupları gerek yolları açık tutmak için gerekse insanların dağ başında olmadık işlere karışmasını önlemek için görevdeydi. İyi ki varlardı.
Çamlıhemşin’den sahile doğru ilerlerken yeniden Karadeniz’le karşılaşmamız Ardeşen’de oldu. Çok kısa bir süre içinde de Sarp Sınır Kapısında olacağız. Ancak Gürcistan’a geçmeden önce ülkemizde güzel bir yemek yiyip öyle intikal edelim istiyoruz. Orada neyle karşılaşacağız belli değil zira. Sosyal medya platformlarından bazıları yemek mekanlarını da puanlayıp önerilerde bulunuyorlar bilirsiniz. Bizim de yolumuzun üzerinde olan, Sarp’tan hemen önceki Kemalpaşa’da Şevket Baba Balık Restoran için tavsiye alıyoruz. Denizin, sınırlarda yaşamanın insanları farklı şekillendirdiğine inanan biri olarak bu yargımıza katkıda bulunacak bir işletmeyle böylece tanışıyoruz. Yemek ve mekan yazımda ayrıntılarını anlatacağım. Sadece mütevazılığın başkentinde bir saray lokantası diye tanımlayarak şimdilik Sarp’a geçmek istiyorum.

Karadeniz boyunca, özellikle Fatsa’dan sonra sayısını akılda tutamayacağımız kadar tünelden geçtik. Ancak Artvin sınırlarına girince bu işin artık abartı düzeyine geldiğine tanık olduk diyebilirim. Dağların yollara izin vermediği yerler ya da daha önce dar olup da bugün yetersiz kalan eski yollar tünellerle yol yükünü epey hafifletmiş. Buralara gelince yola harcanan parayı gözünüzle görebiliyorsunuz. Ulaşımı oldukça rahatlatmış bu çok açık. Ancak bazı tüneller o kadar uzun ki kapalı alan fobisi gelişmemesi için bir sebep yok diyebilirim. Sarp sınır kapısına ilerlerken de –ki sınır bölgeleri için çok elverişli bence de- uzun tünellerden geçerek yol alıyorsunuz. Dağlar denize öyle sert iniyor ki tünel yapamasak nasıl geçerdik ki diyor insan.

Sınır Kapımız ihtişamlı. Beyaz bir bina ve üzerinde bayrağımız mevcut. Estetik olarak duruşu güzel. Ancak ne yapmanız gerektiğine dair bir yönlendirme mevcut değil. Kalabalığın içine ilk düştüğünüzde şaşkınlığı ne kadar kısa sürede atarsanız o kadar iyi. Emniyet görevlileri siz soru sorduğunuzda kibarca sizi yönlendiriyorlar. Ama bence soru sormaya gerek kalmadan yönlendirme olması daha iyi olurdu. Yurt dışı çıkış harcınız ödeyip aracınızı –varsa- gümrük sırasına almanız yeterli. Araçta aracı kullanan ve ruhsat sahibinden başka kimse olmaması gerekiyor. Eğer 18 yaşında altında çocuk varsa ve aracı anne kullanıyorsa çocuk araçta kalabiliyor. Yoksa anne aracı kullanmıyor ya da ruhsat sahibi değilse yaya olarak gümrükten geçmesi gerekiyor (bu zaman zaman farklı uygulamaları olan bir konuymuş). Karşıya yaya olarak geçmek çok kolay. Metro istasyonunda inip karşı hatta geçmek gibi bir iş. Ancak araç geçişi biraz daha meşakkatli.
Ben yaya olarak geçen kişiydim. Farklı deneyimlerim oldu dolayısıyla. Gürcü polisi çok sert bir kere. Türkçeyi kırık dökük öğrenmişler. Ama öğrendikleri kelimelerle biz burada iletişim kurmaya kalksak kavga çıkar. Emir kiplerini kullanıyorlar ve nazik olmayan kelimeleri kapmışlar. Karşı taraf geçince birden “doğunun” ne demek olduğunu anladım. Az önce veda ettiğim toprak da bizim ülkemizin kuzeydoğu ama burası geldiğim ülkenin doğusuydu. Bizim seksenli yıllarımızda yaşıyorlar diye düşündüm ilk olarak. Herkes zorla bir şey satmak için çevremde dolanıyordu. Taksi, dolmuş, otobüs, sigorta … hep “ister?” ya da “lazıım” diye biten sıkıcı tarzda cümleler. On dakika sonra ben de uyum gösterip her sorana “lazım değil, lazım değil” diye yanıt vermeye başlayınca ortamın insanı nasıl etkilediğini bir kez daha anladım.

Eğer araçla ülkeye giriyorsak mutlaka araç sigortası yaptırmamız gerekiyor. Bunu zaten geçen yılki deneyimlerimizle öğrendik. Ancak bu abilerin sigortası sadece kendi ülkelerinde geçerli ve en az on beş günlük yapılıyor. Ücreti TL olarak almaya çalışıyorlar. Çünkü öyle olunca daha fazla paraya satmış oluyorlar. Aracımız gümrükteyken ben de buraların jargonunu öğrenme fırsatı buldum. Türk mi yoksa Gürcü mü olduğunu anlayamadığım bitirim tiplerle onların anlayacağı türden bir sözcük dağarcığıyla konuşup paramı Gürcü Lari’sine çevirmeye ve kendi paraları ile sigortayı almaya kara verdim. Anlaştığım kişi tamam dedi ama işlemi yapacak kişi ruhsat gelince bunu yapmak istemedi. Epeyce tartıştıktan sonra kırkı dökük internet bağlantılarının izin verdiği bir vakitte işlemi yaptırdım.

Onu bunu ister misin çığırtkanlarının arasından kendimiz kurtarıp Batum’a doğru akmaya başladık. Çok harap bir şehir geldiğimiz yere göre, çok harap, her şey eski, kırık, dökük. Güven vermiyor hiçbir şey. Sınır kapısıyla şehir merkezi arası 19 km. Uyarılara göre hız tabelasında ne yazı yorsa kesinlikle aşmamak gerekiyor. 40’la gidiyoruz. Kavşaklarda çoğunlukla ışık yok. Olan yerde uyan yok. Ama biz yabancıyız, uymalıyız. Işık olmayan kavşaklarda “yaradana kısmet” deyip dalıyorsun karmaşaya. Yandan bir dolmuş (Menemen dolmuşu gibiler) gelip vurmazsa gideceğin yere dönüyorsun. Arabaların tamponları neredeyse hiç yok. Farkların kimisi eksik. Sonradan öğrenip anlıyoruz ki bu abiler araba kullanmayı bilmiyorlar, tamponlar kazalarda bırakılmış. Eksik araç kısımları ise başka arabaların ihtiyacını karşılamış (çalınmış yani). Nasıl yetmişler, seksenler olduk mu?

Bu arada sahil boyunca devasa oteller, duvarlarında, çatılarında kumarhane reklamları. Acayip, çok acayip. Zengin misiniz, fakir mi? Anlayamadık abiler. Konaklama yerimize ulaşmamız ayrı macera. Şimdilik burada nokta koyalım. Otel konusunu daha sonra Batum’u anlatırken konuşalım diyorum.