Transfagaraşan Yolu – Romanya

Bu yazı, bir dönemin soğuk ve solgun izlerini taşıyan, gerek muhteşem doğasıyla gerekse dolana dolana zirve yapan yollarıyla en ilginç gezi güzergahlarından biri olan Transfagaraşan Yolundan ve Fagaraş Dağlarının bakir ormanlarından söz ediyor.

Mevsim bahar olunca

“Bahar”denince, -bizde olduğu gibi- her zihinde, çiçek, böcek canlanmıyor elbette. Mesela, 68’in hemen başında, (o zamanki) Çekoslavakya’da, Komünist Partisi Sekreteri Alexander Dubcek’in önderliğinde  “Prag Baharı” esmeye başlıyordu. Kışın en sert yüzünü gösterdiği günlerdi; liberalleşme reformlarına dair şarkılar Prag sokaklarını ısıtıyordu. Doğaldır ki, ülkede karşıt söylemler de hemen kapının önünde bekliyordu. 
Varşova Paktı’nı oluşturan Doğu Bloku ülkelerinden iki yüz elli bin kadar asker, fikirde ve zikirde liderleri olan Sovyetler Birliği (SSCB)’nin öncülüğünde, 20-21 Ağustos 1968 gecesi Çekoslavakya’yı işgal ediyordu. Mevsim yaz olsa da niyet edildiği gibi bu baharın rengine kül karışıyordu.
Romanya ve Arnavutluk bu işgal ordusuna katılmamakla kalmıyor hatta birçok ülke gibi bu işe karşı da çıkıyordu. Bu arada, aynı dükkanda tüccarlık edilse de siyasal ve toplumsal dalgalanmalardan doğan rüzgarın nereye ne getireceğinin belli olmadığı da anlaşılıyordu. İşte bu bilinmezlik ve korku bir süre sonra Romanya lideri Nicolae Çavuşesku’ya Fagaraş Dağlarını deldiriyordu.

Fagaraş Dağları ve Avrupa’nın son bakir ormanları

Karpat Dağları, Doğu Avrupa’nın beş ülkesinde boy gösterirken Romanya da bundan nasibini alıyor. Kuzeybatı-güney doğrultusunda ülkeyi ikiye bölen Fagaraş Dağlarıysa Güney Karpatların doğusunu oluşturuyor.

Fagaraş Dağları, Avrupa’da kalan son bakir ormanların bazılarına ev sahipliği yapıyor. Romanya’nın en büyük zenginliklerinden birinin bu ormanları olduğu söyleniyor. Örneğin, kayın ormanları ülkenin farklı yerlerinde ve Fagaraş Dağlarında geniş alanlar kaplıyor. Bu ağaçlar 40 metreye kadar boylanırken 300-400 yıla yakın ömür sürüyorlar. 400-500 metreden 1300-1500 metreye kadar olan yükseltilerde yaşayabiliyorlar. Ancak son yıllarda süregelen iklim değişimlerine bağlı olarak yakın gelecekte 1500 metreden daha yüksek rakımlara taşınacakları öngörülüyor. Bu arada, Avrupa’nın oksijen kaynağı olması hasebiyle Romanya’daki bazı ormanlar 2017’de UNESCO Dünya Mirası Listesine dahil edilirken Prens Charles bölgenin balta girmemiş ormanlarının hamiliğini üstlenen kişilerden biri oluyor.
Bu konuda daha ayrıntılı bilgi talep edenler olabilir düşüncesiyle iki bağlantı adresini paylaşmak istiyorum. İlki bir doğa fotoğrafçısı, gazeteci ve yazar kimliğinin yanısıra çevre ve doğa gönüllüsü, aktivist bir Alman vatandaşı tarafından yönetiliyor. Hem bilimsel yönü ve hemde sanat derinliği olan fotoğrafları benim dikkatimi çekti (http://schickhofer-photography.com/fagaras-mountains-europes-wildest-forests). Diğer bağlantı ise Avrupa’da Doğayı Koruma kuruluşu EuroNatur’a ait. Bu kuruluş ülkemizdeki bitki topluluklarını içine alan bilimsel çalışmaları da destekleyen, ormanlar konusunda bilimsel düzeyde faaliyet gösteren bir kuruluş (https://www.saveparadiseforests.eu/en/primary-forest-research-in-romanias-fagaras-mountains-compromised-by-logging/).

Doğrudan veya dolaylı insan etkisi olmaksızın sadece doğal faktörlerin etkisi altında gelişen ormanlar bakir orman olarak kabul ediliyor. Yüksek derecede biyolojik çeşitliliğe sahip, çeşitli gelişim aşamalarında ve çeşitli yaşlarda ağaçları içeriyor.
Fagaraş Dağları, bakir ormanlar bakımından oldukça varlıklı. Orman bilimcileri, yolunu sadece bir kaç çobanın bildiği, başka insan ayak izinin değmediği yaşlı kayın ve ladin ormanlarının varlığından söz ediyor. Diğer taraftan özellikle alçak seviyelerde, kereste ve orman ürünleri bakımından oldukça hoyrat kullanılmış olan dağ bu tahribatın önüne geçmek için 2016 yılında Milli Park statüsüne alınıyor.

Transfagaraşan Yolu

Çavuşesku yönetimi, bugün Transfagaraşan olarak bilinen gizli yolu 1970-74 yılları arasında işte bu stratejik dağın içine yaptırıyor. Bir Sovyet istilası karşısında askeri erişimin, iletişimin dağın içine saklanmış yollardan, tünellerden sağlanabilmesi amaçlanıyor.
Duymuşsunuzdur, “hiç tükenmeyecek sandığımız aşkımız bitecek miydi?” diye başlayan bir şarkımız var. Şarkıda sitemle söz edildiği gibi bir gün her şey bitiyor; sonsuzluğu vaadeden her ne ise öyle ya da böyle bir sonla nihayetleniyor. Zaman geliyor ne Sovyet baskısı kalıyor ne de yıllarca halkını canından bezdiren Çavuşesku ve onun zulmü. Sadece acı bir hatıra olarak yolun yapımında hayatını kaybeden (isimleri, sayıları bilinmeyen, ama binlerce diye söz edilen) askerlerin el izleri kalıyor dağ koyaklarında. Burası, Avrupa’nın zirvesi kabul edilen Alplerin bir uzantısı olan Güney Karpatların doğusu, Fagaraş Dağları.
Transfagaraşan yolu açık ara Romanya’nın en görkemli yolu olarak kabul ediliyor. Bu yol, Transilvanya ve Wallachia tarihi bölgeleri ile Sibiu ve Piteşti şehirlerini birbirine bağlayan 92 kilometrelik bol kıvrımlı, iki şeritli bir yol. Piteşti yakınlarındaki Bascov ile Sibiu civarındaki Cartisoara köyleri arasında kalan tarihi değerde asfalt bir dağ yolu.

Romanya’nın en yüksek (2544 m) noktası olan Moldoveanu Zirvesi bu yolda. Buzuldan olma, zümrüt gözlü Balea Gölü (2042 m) de burada. Gölü, Piteşti yönüne doğru geçince girilen, Romanya’nın en uzunu (884 m) Balea Tüneli ve 27 viyadük ve köprü de bu yolda. Tünel içinde, nem ve sızıntıdan dolayı ıslanmış bir yolda, karanlıkta ve epeyce yüksek eğimli bir yoldan ilerlerken heyecan duymamak imkansız olduğundan adrenalin de bu tarihi dağ yolunda.
Dağın, çevresindeki ovalardan bağımsız içine kapanık duruşu pek çok özel bitkiye kendilerini temsil etme imkanı da vermiş görünüyor. Alpin kuşak olarak anılan bu alanda, ağustos ayında bir çok bitkinin çiçekte olduğuna tanıklık edebilirsiniz. Ülkemizde yoğun olarak Doğu Karadeniz dağlarında rastladığımız doğal çileklerin bu mevsimde çiçekte olması iklim hakkında bir ip ucu olabilir. Bitki çeşitliliği anlamında olduğu kadar yöreye özgü endemik bitki türleri de epeyce fazla.

Yolun ana omurgası 2000 m yükseklikte ve tipik Alpin iklimin etkisinde kalıyor. Bugün dahi kar nedeniyle ekim sonundan haziran sonuna kadar kapalı kalan bir yol bu yol. Kış şartlarının ne kadar çetin olduğu ve inşaatın ne denli güç koşullarda yapıldığı hakkında bir fikir verebilir belki bu bilgi.
Yol resmi olarak 20 Eylül 1974’te açılsa da asfaltlama işi 1980’e kadar sürüyor.
S-biçimli, keskin inişli, sert dönüşlü; otomobil sürücüleri ve motor tutkunlarının cazip buldukları, zorluk bakımından kıymet verdikleri bir yol. Motorcular buradaki sürüş deneyimlerini bir “hac” görevi olarak tanımlıyorlar. Sabahın erken saatinde İstanbul’dan yola çıkıp öğlen olmadan dağ yoluna girmiş motorcularla tanışıp sohbet edince bunun ne demek olduğunu ben de anlamış oluyorum.

Yüzey şekilleri hız yapmanıza büyük engel oluşturuyor. Hız kadranı 40 km/saati görebiliyor ortalama. Yol kenarlarında durup dik yamaçlardan derin vadilere bakmak, düzlüklerde çiçek, böcek fotoğrafı çekmek, tatlı tatlı süzülerek akacağı yolu arayan kar suyunun seyrini izlemek, sesini dinlemek çok güzelse de en göz alıcı yeri Balea Gölü ve Şelalesi olmalı.

Transfagaraşan’a nasıl gidilir?

Turistik turları bir kenara bırakırsak buraya gelmek için en keyifli seçenek kendinizin sürdüğü bir araçla (ister otomobil, ister motorsiklet) olanıdır. Eğer rotanızda Sibiu varsa (ki mutlaka en az iki gecelik olmalı) Sibiu’dan Braşov’a doğru seyre başlamalısınız. Yüksek bir ovada ilerlerken sağınızda iyice belirginleşen yükselti Fagaraş Dağları olacaktır.

Yaklaşık 45 km boyunca ana yolu takip ettikten sonra Balea Gölünü işaret eden tabeladan dağ yoluna dönmeniz gerekecek. Buradan itibaren köylerin içinden geçilecek. Bir süre sonra da keskin virajları, dik yokuşlarıyla yükselen dağ yolu sizi kucaklayacaktır. Yol kenarlarındaki uygun yerlerde durup derin vadileri yukarıdan izlemek, orman ağaçlarının serinliğine sarılıp gelen oksijene gark olmak için can atacaksınız.

Aylardan ağustos olsa bile bir kaç kilometre yol aldıktan sonra üzerinize giyecek bir şeyler arayacağınızdan hazırlıklı olmanızda yarar var.

Dura-kalka Balea Gölüne kadar gelince uzunca bir molayı hakettiniz demektir. Yolun sağındaki park alanına aracınızı bırakıp Balea’nın sunduğu huzura kendinizi bırakabilirsiniz. Buradaki molanızı yemek saatinize denk getirirseniz göl kenarında keyifli bir yarım saat sizi bekliyor demektir. Payınıza düşen huzuru aldıktan sonra hemen otopark çıkışından girilen tünelle bir başka maceranın kapısında bulursunuz kendinizi.

Karanlık ve keskin bir aşağı meyli olan bu yolda yavaş seyretmek en iyisi. Romanya’nın en uzun tünelinden geçmektesiniz.

Sonra ormanlar içinden akan bir yolu takiben sağda solda yerleşik piknik ve kamp alanlarını görerek Vidraru Gölü ve Avrupa’nın en büyüklerinden biri olan Vidraru Barajına gelirsiniz. Fotoğraflamaya değer görsel şölen böyle devam eder.

Sonra artık alçak irtifalarda Anadolu köylerine benzer köyler başlar. Bahçeli, tek katlı evleriyle, kendinize çok yakın bulacağınız insanlarıyla temiz-pak köyler. Yol kalabalıklaştıkça Piteşti’ye yaklaşmışız demektir.

Buradan Bükreş’e otobanla devam ederseniz bir buçuk saatlik bir sürüşle başkente varacaksınız anlamına gelir. Bu otoyolun kullanımı için sizden bir ücret talep edilmeyecektir. Yol boyunca sağlı sollu geniş ovalarda ciddi bir tarımsal faaliyet olduğu dikkatinizi çekecektir. Avrupa’nın meyve-sebze ihtiyacını karşılama konusunda Romanya önemli bir konumda. Bu uygunluk ve gözdelik ulaşım kolaylığından kaynaklanıyor gibi görünse de tarım toprakları oldukça geniş alanlar kaplıyor. Bunu gözünüzle görüyorsunuz. Boş duran tarım arazisi yok. Her yer ekili. Geniş düzlükler fazla. Aletli tarıma çok elverişli. Bir de tarlaların çok parçalanmamış olduğu da dikkat çekici. Başkente yaklaştıkça sayıca ve cesametçe artışı gözlenen sanayi kuruluşları, fabrikalar da ülke hakkında epeyce fikir verecektir.
Bükreş kentinde iki üç gün geçirdiğinizde sosyal yapı hakkında epey bilgi sahibi oluyorsunuz. Zenginlikle fakirliğin arası çok açık. Lüks otomobiller cirit atarken, yeni yeni gökdelenler arzı endam ederken hemen onların yakınlarında gayet sefil hayat yaşayan insanları görmek çok olası. Bütün Avrupa’da olduğu gibi burada da Almanların gerek perakende market sektöründe gerekse sanayi üretiminde temsil konusunda lider oldukları dikkati çekiyor. Bükreş’le ilgili yazılacak çok şey olduğundan bu konuyu bir başka bölüme bırakalım diyorum.

Farklı bir deneyim için bu seyahat için 8-10 saat ayırmakta yarar var. Özellikle temmuz ve ağustos aylarında yoğun turistik faaliyetler nedeniyle yollarda araç sayısında gözle görülür bir artış oluyor. Özellikle Balea Gölü yakınındaki otopark alanında uygun yer bulmak için beklemek gerekebiliyor. Bir diğer konu yaz mevsimi dahi olsa mutlaka koruyucu kıyafet bulundurmak gerekiyor.